Sinds 1 februari 2010 is het kantoor van RAAP Oost-Nederland verhuisd van de Mercuriusweg in Brummen naar een aanzienlijk groter en moderner pand in de Hanzestad Zutphen. Het nieuwe kantoor is bovendien zeer goed bereikbaar en ligt op loopafstand van het NS station Zutphen.

Het nieuwe adres is:
Bezoekadres: Pollaan 48 E-F, 7202 BX  Zutphen
Postadres: Postbus 222, 7200 AE  Zutphen
Telefoon: 0575 - 56 78 76
Fax: 0575 - 56 70 85
E-mail: raaponl@raap.nl

2010 belooft voor RAAP een bijzonder jaar te worden: we vieren namelijk ons 25-jarig bestaan! Het valt overigens niet mee om de exacte ‘verjaardag’ van RAAP te bepalen. Al in het voorjaar van 1983 ontstond het idee om RAAP op te richten, in november 1984 begon het kwartiermaken en in januari 1985 startte het eerste veldwerk, terwijl op 12 februari 1986 pas de oprichtingsakte van de Stichting RAAP bij de notaris werd ondertekend. Vier data, dus keus genoeg. Wat in elk geval zeker is, is dat we in 2010 precies 25 jaar aan het werk zijn. Gestart als stichting om baanloze archeologen aan werkervaring te helpen, groeide RAAP uit tot een toonaangevend onderzoeks- en adviesbureau voor archeologie en cultuurhistorie. Al ruim twee decennia werkt RAAP door heel Nederland en we willen daar graag nog vele jaren op laten volgen. Ons jubileum vieren we dit voorjaar met een feest voor alle medewerkers en volgend jaar organiseert de Stichting RAAP een symposium ter gelegenheid van het vijfde lustrum.

In december 2009 verscheen RAAP Nieuwsbrief 2009-2, met daarin onder meer berichten over de Mammoetresten die onlangs tijdens onderzoek voor de Gasunie in Drenthe aan het licht kwamen, grootschalig archeologisch onderzoek voor de Nederlandse Aardolie Maatschappij in Schoonebeek, boringen langs de A2 in verband met de Spoedaanpak van Rijkswaterstaat voor het traject Maasbracht-Geleen, het verhaal achter de kaart van kasteel Nijenrode en het onderzoek naar de laatste resten van een middeleeuws melaatsenhuis in Harderwijk.

De RAAP Nieuwsbrief verschijnt twee maal per jaar. Heeft u interesse in deze nieuwsbrief, vraag hem dan aan via het informatieformulier.

De tweejaarlijkse Ym van der Werffprijs voor archeologische monumentenzorg is op 12 november, tijdens de Reuvensdagen, uitgereikt aan de Werkgroep Romeinse Beekbrug voor het project Herstel van de Romeinse brug in Tungelroy. De prijs van €4000,- werd uitgereikt door juryvoorzitter en adjunct-directeur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Jan van de Voorde. Voor de prijs komen draagvlakverbredende projecten in aanmerking die een inspirerende, stimulerende en/of educatieve uitwerking geven aan het begrip behoud door ontwikkeling en die daarmee een voorbeeld zijn hoe archeologie zichtbaar gemaakt kan worden in een veranderende stedelijke of landelijke omgeving. Het project dient van blijvende aard te zijn en reeds gerealiseerd te zijn, dan wel op korte termijn gerealiseerd te worden. Dit jaar waren er acht inzendingen voor de prijs.

Uit het juryrapport: De wijze waarop deze groep vrijwilligers er in korte tijd in is geslaagd om breed draagvlak te genereren voor de aanleg van een historisch ommetje en het herstel van een Romeinse brug in Tungelroy is prijzenswaardig. Een relatief klein element in het landschap is zeer effectief is gebleken bij het betrekken en enthousiasmeren van de lokale bevolking. In de ogen van de jury is dit een voorbeeldproject in het kader van ‘behoud door ontwikkeling’. De inspirerende rol die het archeologisch adviesbureau RAAP heeft gespeeld bij dit project wordt door de jury onderkend en geprezen. Vanuit RAAP is Jan Roymans, senior projectleider bij de regionale vestiging Zuid-Nederland, de stuwende kracht achter de reconstructie van de Romeinse brug.

Op woensdag 28 oktober is de Cultuurhistorische Atlas Winterswijk gepresenteerd. Burgemeester Thijs van Beem van Winterswijk overhandigde het eerste exemplaar aan de Gelderse gedeputeerde Annelies van der Kolk. De rijk geïllustreerde atlas, die gemaakt is door RAAP projectleider Nico Willems en Jan Neefjes van bureau Overland, licht de ontstaansgeschiedenis toe van het gevarieerde landschap rond Winterswijk. Dat landschap herbergt vele historische resten vanaf de vroege prehistorie en het is een ware historische en landschappelijke schatkamer. Om rekening te kunnen houden met die historische rijkdom bij toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen, liet de gemeente Winterswijk de atlas maken. In het boek zijn landschappelijke en cultuurhistorische waarden, objecten en elementen gedetailleerd in kaart gebracht. Daarnaast bevat het vele verhalen achter het Winterswijkse landschap, bestemd voor iedereen die geïnteresseerd is in de geschiedenis en het landschap van Winterswijk.

De Cultuurhistorische Atlas Winterswijk is te koop via de Vereniging Monumentenbelangen Winterswijk voor € 49,50. Leden van de Vereniging Monumentenbelangen en de Vereniging Het Museum (Freriks) Winterswijk betalen het gereduceerde tarief van € 43,50. Voor meer informatie: j.Goorhuis6@kpnplanet.nl

27 augustus 2009 | Deze panoramafoto biedt een kijkje van 360º in een van de opgravingsputten die RAAP rond de 12e eeuwse Plechelmusbasiliek in Oldenzaal heeft gegraven. Bij het archeologisch onderzoek in verband met de herinrichting van het plein kwamen vele graven met menselijke skeletten aan het licht, evenals een breed fundament van veldkeien. Waarschijnlijk betreft het de fundering van de eerste aan St. Plechelmus gewijde stenen kerk, die omstreeks 954 is gebouwd in opdracht van Balderik van Kleef, bisschop van Utrecht. Deze kerk verving een uit de 8e eeuw daterend kerkje, dat was gewijd aan St. Sylvester. Opmerkelijk is dat zich rond en ook onder de opgegraven fundering contouren aftekenen van graven van een hoge ouderdom die vermoedelijk behoren tot het oudste christelijke kerkhof van Twente rond de Sylversterkerk. Op verzoek van de gemeente Oldenzaal zullen archeologen van RAAP de komende week nog een aantal nieuwe putten rond de Plechelmuskerk gaan aanleggen. Met dank aan Periview.

Speciaal voor het vastleggen en analyseren van opgravingsgegevens ontwikkelde RAAP een eigen databasesysteem. Inmiddels is dat systeem vele malen succesvol toegepast bij RAAP projecten en is besloten het onder de naam ODILE ook ter beschikking te stellen van andere organisaties in het archeologisch werkveld.
Met ODILE worden beschrijvingen van sporen, vondsten en monsters, maar ook foto’s en gedigitaliseerde tekeningen ingevoerd. Desgewenst kunnen de gegevens via gekoppelde GIS bestanden vervolgens eenvoudig in een kaartbeeld op het computerscherm worden getoond en geanalyseerd. Kenmerkend voor ODILE is de hoge mate van flexibiliteit hoe en wat er precies wordt vastgelegd in de archeologische database. Dat maakt het systeem erg geschikt om door andere organisaties gebruikt te worden, omdat het simpel is om de eigen methodieken te handhaven bij het vastleggen van digitale gegevens. Daarnaast wordt het archiveren van onderzoeksgegevens (e-depot) in een handomdraai geregeld. Diverse organisaties hebben besloten ODILE te gaan gebruiken bij hun projecten en vele andere tonen serieuze belangstelling. RAAP is uiteraard blij met deze ontwikkeling, omdat het aangeeft dat de pioniersrol die RAAP vervult bij het digitaliseringproces van archeologische gegevensverwerking ook de archeologie in algemene zin ten goede kan komen.
Voor meer informatie over ODILE kunt u contact opnemen met drs. Marten Verbruggen (0294 - 491500).

Sinds februari 2009 is RAAP partner van Pitney Bowes Business Insight (PBBI), voorheen bekend als MapInfo, een van de grootste leveranciers van GIS software in ons land. RAAP is een pionier als het gaat om de inzet van geografische informatie in archeologische projecten. In de loop van de tijd heeft RAAP zelf toepassingen ontwikkeld op de software van MapInfo, zoals het toevoegen van specifieke menu’s binnen MapInfo Professional (de RAAP Tools) en het creëren van de archeologische database (ODILE). Steeds meer bedrijven en organisaties in de archeologie zijn hiermee aan de gang gegaan en de stap om hier meer mee te gaan doen was een logisch vervolg, vandaar een officieel partnerschap. RAAP is daarmee reseller van de PBBI producten, zoals MapInfo Professional, Vertical Mapper, MapX en MapXtreme. RAAP kan deze oplossingen rechtstreeks aan archeologische en cultuurhistorische organisaties leveren, naast de eigen ontwikkelde applicaties en tools. Het doel van deze intensievere samenwerking is vooral om gezamenlijk kennis en kunde op te doen van de archeologische markt en zo innovatieve en gebruikersvriendelijke oplossingen te kunnen leveren.

In de Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz), die sinds 1-9-2007 van kracht is, staat het behoud van archeologische resten in de bodem centraal. Daarom dient in een zo vroeg mogelijk stadium van ruimtelijke planvorming al rekening gehouden worden met archeologie. Wie plannen heeft die bodemverstoringen met zich meebrengen, is verplicht een archeologisch vooronderzoek uit te (laten) voeren. Dat onderzoek moet uitwijzen of er al dan niet behoudenswaardige archeologische sporen in het geding zijn. De kosten daarvan zijn voor de verstoorder.

Wie bouwplannen heeft doet er goed aan zo vroeg mogelijk bij de gemeente te informeren of een archeologisch onderzoek verplicht is. Zo ja, dan wordt aangeraden dit onderzoek bij voorkeur al in de planvorming uit te laten voeren. Tijdig uitgevoerd vooronderzoek werkt namelijk preventief en is kostenbesparend. Als blijkt dat er waardevolle archeologische resten in de bodem zitten, is er nog rekening mee te houden zonder oponthoud te veroorzaken. Planinpassing of  -aanpassing is in dat stadium vaak nog mogelijk. En zit er niets van waarde dan kan het bouwproject ongestoord verder gaan.

Bij de aanvraag van een bouwvergunning, maar ook bij een sloop-, aanleg- of ontgrondingenvergunning of een projectbesluit , kan de overheid een archeologisch (voor)onderzoek verplicht stellen. In dat geval mag er niet gestart worden met de werkzaamheden voordat de resultaten van het onderzoek bekend zijn en de gemeente over het eventuele vervolg een besluit heeft genomen. Wie zonder vergunning toch start met bodemverstorende activiteiten is strafbaar op grond van de Monumentenwet 1988 . De bevoegde overheid kan het werk stil laten leggen.

Archeologisch onderzoek is opgedeeld in een aantal stappen: schema AMZ>> . Vooronderzoek is de eerste stap: via bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek wordt geïnventariseerd wat er aan archeologie is, en waar. Daarna onderzoekt men welke waarde de vindplaats heeft. De waardestelling moet uitsluitsel geven of een vindplaats wel of niet behoudenswaardig is. Op basis daarvan neemt de bevoegde overheid vervolgens een selectiebesluit. Dat kan inhouden dat de vindplaats wordt vrijgegeven (einde onderzoek), of dat men kiest voor fysieke bescherming, archeologische begeleiding of opgraving .

Er zijn geen kengetallen beschikbaar voor de duur en de kosten van archeologisch onderzoek. Een en ander is namelijk sterk afhankelijk van de grootte, het karakter en de verwachte archeologische rijkdom van een plangebied, alsook van het soort onderzoek. Een vooronderzoek kan soms in één dag gedaan worden, maar een opgraving kan wel een aantal weken duren. Het is aan te raden tijdig advies in te winnen over de duur en kosten bij een archeologisch advies- of onderzoeksbureau.

Ja, in de Monumentenwet staat dat de onderzoeksplicht niet van toepassing is op projecten met een oppervlakte kleiner dan 100 m2. Gemeenten mogen deze grens overigens naar boven of beneden bijstellen. In het bestemmingsplan is aan te geven dat een meer beperkte of juist ruimere vrijstelling geldt. Bijvoorbeeld een lagere ondergrens voor historische stadskernen of terreinen met bekende archeologische waarden (zoals AMK terreinen) en een hogere in het buitengebied. Het moet echter wel gaan om bodemverstoringen van huis-, tuin- en keukenniveau. Grootschalige projecten mogen niet vrijgesteld worden.
In de visie van RAAP is het bepalen van een ondergrens maatwerk, afhankelijk van de historische, archeologische en landschappelijke betekenis en kenmerken van een gebied.

Volgens de Monumentenwet dient de initiatiefnemer van bodemverstorende activiteiten zelf de kosten voor het onderzoek voor zijn rekening te nemen. Dit is het zogenoemde ‘verstoorder-betaalt-principe’. De gemeente, provincie en het rijk kunnen ook verstoorder zijn, net zoals particulieren.

Belangrijk om te weten is dat Nederland in 1992 het Verdrag van Malta ondertekende. De invoering van dit  verdrag in de Nederlandse wetgeving is met de inwerkingtreding van de Wet op de archeologische monumentenzorg per 1 september 2007 een feit. Door deze wet is een aantal bestaande wetten gewijzigd, waarvan de belangrijkste de Monumentenwet 1988 is. In het Besluit archeologische monumentenzorg staan regels voor de uitvoering van de Wet op de archeologische monumentenzorg.

• Gemeenten krijgen te maken met de volgende kosten:
• Algemene uitvoeringskosten: bestuurlijke lasten te besteden aan handhaving en toepassing van de omgang met de archeologische monumentenzorg, zoals het toetsen van PvE’s en archeologische rapportages.
• Projectgebonden uitvoeringskosten: kosten voor noodzakelijk archeologisch onderzoek met de gemeente als initiatiefnemer (of ‘veroorzaker’).
• Kosten in verband met toevalsvondsten: als de initiatiefnemer heeft voldaan aan de onderzoeksplicht en alsnog toevalsvondsten aan het licht komen, zijn de kosten voor nader onderzoek niet op de initiatiefnemer te verhalen.
• bij opgravingen: gemeenten of provincies kunnen een beroep doen op de 'Regeling specifieke uitkeringen excessieve opgravingskosten’ als de kosten voor archeologische opgravingen redelijkerwijs niet (geheel) ten laste dienen te komen van de desbetreffende gemeente of provincie. Het gaat hier om een ‘vangnetfunctie’ waarbij in alle gevallen ook de gemeente zal moeten participeren.

Een PvE is een Programma van Eisen waarin onderzoeksvragen en kwaliteitseisen zijn vastgelegd. Voor elk archeologisch veldonderzoek is in principe een PvE vereist. Voor een inventariserend veldonderzoek door middel van boringen volstaat veelal een beperkter Plan van Aanpak (PvA). Een PvE kan opgesteld worden door overheden, maar ook door archeologische bedrijven zoals RAAP. De goedkeuring gebeurt door de bevoegde overheid en dat is veelal de gemeente. Archeologische onderzoeken in het kader van de AMZ-cyclus moeten altijd aan de RACM gemeld worden en (dus) voorzien zijn van een PvE of PvA.

In Nederland bestaat de Kwaliteitsnorm Nederlandse archeologie (KNA). De KNA bevat specificaties voor de uitvoering van het onderzoek en beschrijft aan welke kwalificaties de onderzoeker moet voldoen. Alle commerciële archeologische onderzoeksbedrijven zijn verplicht zich aan de KNA te houden. De Erfgoedinspectie houdt er toezicht op. De KNA is te downloaden van de website van de SIKB (www.sikb.nl), de organisatie die deze norm beheert. RAAP werkt uiteraard conform de KNA.

Jazeker, RAAP is een archeologisch advies- en onderzoeks bureau en voert alle aspecten van de archeologische monumentenzorg uit, dus ook opgravingen. RAAP graaft al enige jaren op in heel Nederland. Daarbij worden de nieuwste technieken ingezet. Sinds maart 2008 heeft RAAP bovendien een eigen opgravingsvergunning, verleend door de minister van OCW.

De inpassing van archeologie in het bestemmingsplan is voor elke gemeente maatwerk. Gemeenten zijn verplicht om zowel op de plankaart, in de voorschriften en in de toelichting rekening te houden met bekende en te verwachten archeologische waarden. Op de plankaart dient de bekende archeologische informatie overgenomen te worden, tenminste de AMK-terreinen. Voor de ontwikkeling en uitvoering van gemeentespecifiek beleid is het verstandiger om een meer gedetailleerde waarden- en verwachtingskaart te laten maken. Deze investering in een gedetailleerde kaart levert tijdwinst op en geeft in een oogopslag de archeologische stand van zaken weer. Deze kaart kan ook worden verwerkt in het bestemmingsplan. Als onderdeel van de voorschriften kunnen terreinen met archeologische waarden en verwachtingen aan een aanlegvergunningenstelsel gekoppeld worden. Aan het verlenen van een vergunning is het voorschrift te koppelen dat archeologisch onderzoek vooraf vereist is. In de toelichting van het BP geeft de gemeente aan hoe zij met het erfgoed zal omgaan. RAAP kan de verschillende mogelijkheden voor gemeenten uitwerken.

Bij provincies en gemeenten is er een groeiende belangstelling voor het 'selectiebeleid'. Met name gemeenten kampen met het probleem hoe een balans kan worden gevonden in de uitgangspunten van het archeologiebeleid, behoud van erfgoed en de beschikbare financiële middelen. Deze middelen zijn doorgaans beperkt en in de praktijk zullen er dus altijd keuzes moeten worden gemaakt. In het kader van bestemmingsplanprocedures is het de gemeente die een belangenafweging maakt en het selectiebesluit neemt. De gemeente moet kiezen tussen vrijgeven, inpassen en beschermen of opgraven. Een verantwoorde keuze is gemakkelijker te maken als een gemeente een selectiebeleid heeft opgesteld: een afwegingskader om het selectiebesluit op een transparante wijze te kunnen nemen. Daarmee geeft zij aan welke gebieden zij wil behouden of een vergunningsplicht wil opleggen. De gemeente kan in het selectiebeleid eigen accenten plaatsen. Sommige kiezen bijvoorbeeld expliciet voor behoud van archeologie uit de Romeinse tijd, andere selecteren ensembles van karakteristieke cultuurhistorische waarden.

Wie archeologische resten of objecten - anders dan tijdens een opgraving - vindt, moet dat volgens de Monumentenwet formeel bij de minister van OCW melden. In de praktijk komt di t neer op een melding aan de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM) in Amersfoort. Bij gemeenten met een eigen archeoloog is het praktischer om de melding daar te doen. Bij afwezigheid van de gemeentelijk archeoloog kan het ook bij de provinciaal archeoloog en het provinciale bodemdepot.