RAAP Archeologisch Adviesbureau: voor archeologisch en cultuurhistorisch onderzoek en advies

Veelgestelde vragen

Waarom zou ik voor RAAP kiezen?

RAAP is de enige organisatie in de archeologische monumentenzorg die al meer dan 25 jaar rechtstreeks voor opdrachtgevers werkt. Als geen ander weten we vragen van klanten te vertalen naar de gewenste dienstverlening en bruikbare producten. RAAP staat voor:

maatwerk en kwaliteit: goede service, deskundige adviezen en praktische oplossingen waar u echt verder mee kunt.
no-nonsense aanpak heldere offertes die staan voor een totaalpakket zonder gedoe achteraf, en rapporten waarmee u gegarandeerd voldoet aan de wettelijke eisen.
1 loket voor al uw erfgoed-vragen voor vraagstukken over archeologie, cultuurhistorie en het snijvlak met ruimtelijke ordening.
dicht bij huis met vijf vestigingen zijn we altijd in de buurt; uw vaste contactpersoon is thuis in uw regio.
betrokkenheid onze medewerkers hebben hart voor het cultuurhistorisch erfgoed en staan met beide benen in de praktijk: dé voorwaarden om uw project met zorg uit te kunnen voeren.
betrouwbaar uw belang en de continuïteit van uw project staan voorop; ook in economisch moeilijker tijden is RAAP een stabiele partner.

In hoeverre ben ik verplicht archeologisch onderzoek uit te laten voeren?

Sinds de herziening van de Monumentenwet in september 2007 is het verplicht om bij bodemverstorende activiteiten rekening te houden met archeologie. Gemeenten verankeren deze zorgplicht in hun bestemmingsplannen en kunnen een onderzoek opleggen bij bodemverstorende activiteiten. Als aanvrager van een bouw-, sloop-, aanleg- of ontgrondingenvergunning, of een projectbesluit, kunt u hier dus mee te maken krijgen. De initiatiefnemer van de bodemverstoring is dan verantwoordelijk voor de inpassing en financiering van archeologisch vooronderzoek in het bouwplan.

Is cultuurhistorie een verplicht onderdeel van ruimtelijke plannen?

Ja, met de wijziging van het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) per 1 januari 2012 dienen alle cultuurhistorische waarden - dus niet alleen archeologische - in ruimtelijke plannen meegewogen te worden. Deze maatregel is een gevolg van de modernisering van de monumentenzorg (MoMo), geïnitieerd door het Ministerie van OCW. Vooral voor gemeenten heeft dit gevolgen, want zij dienen zo vroeg mogelijk in de planvorming rekening te houden met alle cultuurhistorische waarden in een bestemmingsplangebied.

Wat betekent archeologisch onderzoek voor mijn bouwproject?

Wie bouwplannen heeft doet er goed aan zo vroeg mogelijk bij de gemeente te informeren of een archeologisch onderzoek verplicht is. Zo ja, dan wordt aangeraden dit onderzoek bij voorkeur al in de planvorming uit te laten voeren. Tijdig uitgevoerd vooronderzoek werkt namelijk preventief en is kostenbesparend. Als blijkt dat er waardevolle archeologische resten in de bodem zitten, is er nog rekening mee te houden zonder oponthoud te veroorzaken. Planinpassing of -aanpassing is in dat stadium nog mogelijk. En zit er niets van archeologisch belang dan kan het bouwproject ongestoord verder gaan.

Wat gebeurt er als ik geen archeologisch onderzoek laat uitvoeren?

Als de overheid van u een archeologisch vooronderzoek verlangt, mag er niet gestart worden met de grondwerkzaamheden voordat de onderzoeksresultaten bekend zijn en de gemeente een besluit heeft genomen over het eventuele vervolg. Start u zonder vergunning toch met bodemverstorende activiteiten dan bent u strafbaar op grond van de Monumentenwet 1988. Tijdens de uitvoering van grondwerkzaamheden kunt u op archeologische resten stuiten. De overheid kan in dat geval besluiten het werk stil te leggen en op uw kosten tot een opgraving over te gaan. Dat betekent extra kosten en vertraging.

Hoe gaat een archeologisch onderzoek in zijn werk?

Archeologisch onderzoek is opgedeeld in een aantal stappen: schema AMZ>> . Vooronderzoek is de eerste stap: via bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (zoals archeologisch booronderzoek) wordt geïnventariseerd wat er aan archeologie is, en waar. Daarna onderzoekt men welke waarde de vindplaats heeft. De waardestelling moet uitsluitsel geven of een vindplaats wel of niet behoudenswaardig is. Mede op basis daarvan neemt de bevoegde overheid vervolgens een selectiebesluit. Dat kan inhouden dat de vindplaats wordt vrijgegeven (einde onderzoek) of dat men kiest voor fysieke bescherming, archeologische begeleiding of opgraving.

Hoe lang duurt een archeologisch onderzoek en wat kost het?

Er zijn geen vaste kengetallen beschikbaar voor de duur en de kosten van elk type archeologisch onderzoek. Een en ander is namelijk sterk afhankelijk van de grootte, het karakter en de verwachte archeologische rijkdom van een plangebied, en ook van het soort onderzoek. Een vooronderzoek kan soms in één dag gedaan worden, maar een opgraving kan wel een aantal weken duren. Het is aan te raden tijdig advies in te winnen over de duur en kosten bij een archeologisch advies- of onderzoeksbureau.

Bestaat er een oppervlakte-ondergrens voor archeologisch onderzoek?

Ja, in de Monumentenwet staat dat de onderzoeksplicht niet van toepassing is op projecten met een oppervlakte kleiner dan 100 m2. Gemeenten mogen deze grens overigens naar boven of beneden bijstellen. In het bestemmingsplan is aan te geven dat een meer beperkte of juist ruimere vrijstelling geldt. Bijvoorbeeld een lagere ondergrens voor historische stadskernen of terreinen met bekende archeologische waarden (zoals AMK terreinen) en een hogere in het buitengebied. Het moet echter wel gaan om bodemverstoringen van huis-, tuin- en keukenniveau. Grootschalige projecten mogen niet vrijgesteld worden.
In de visie van RAAP is het bepalen van een ondergrens maatwerk, afhankelijk van de historische, archeologische en landschappelijke betekenis en kenmerken van een gebied.

Wie betaalt archeologisch onderzoek?

Volgens de Monumentenwet dient de initiatiefnemer van bodemverstorende activiteiten zelf de kosten voor het onderzoek voor zijn rekening te nemen. Dit is het zogenoemde ‘verstoorder-betaalt-principe’. Zowel de gemeente, provincie en het rijk als particulieren kunnen verstoorder zijn.

Wat is de belangrijkste wetgeving op het gebied van archeologie?

Belangrijk om te weten is dat Nederland in 1992 het Verdrag van Malta ondertekende. De invoering van dit verdrag in de Nederlandse wetgeving is met de inwerkingtreding van de Wet op de archeologische monumentenzorg per 1 september 2007 een feit. Door deze wet is een aantal bestaande wetten gewijzigd, waarvan de belangrijkste de Monumentenwet 1988 is. In het Besluit archeologische monumentenzorg staan regels voor de uitvoering van de Wet op de archeologische monumentenzorg.

Is archeologie meegenomen in de Wabo?

Ja, onder de 25 vergunningen die sinds oktober 2010 via de Wet algemene bepaling omgevingsrecht (Wabo) zijn samengevoegd tot één omgevingsvergunning, valt ook archeologie. Gebouwde rijksmonumenten, stads- en dorpsgezichten en archeologische waarden en verwachtingen zijn nu allemaal geïntegreerd in de omgevingsvergunning. Archeologische rijksmonumenten vallen echter buiten de Wabo, daarvoor zal nog steeds een monumentvergunning moeten worden aangevraagd bij de Minister. Verder geldt er een algemene vrijstelling voor ingrepen kleiner dan 50 m², als deze nodig zijn voor een bijbehorend bouwwerk in achtererfgebied, mits niet hoger dan 5 meter en een op de grond staand bouwwerk ten behoeve van recreatief nachtverblijf, mits niet hoger dan 5 meter.

Wat houdt de MoMo in?

MoMo is de afkorting van Modernisering Monumentenzorg, een project van het Ministerie van OCW. Een van de drie pijlers van de MoMo is het meewegen van cultuurhistorische waarden in bestemmingsplannen. Sinds 1 januari 2012 is dit realiteit geworden, met de wijziging van het Besluit ruimtelijke ordening (Bro). Daarnaast staat de MoMo voor krachtiger en eenvoudiger regels voor rijksmonumenten en het bevorderen van de herbestemming van monumentale panden zonder functie. Door de MoMo krijgen vooral gemeentes er een taak bij, want zij dienen hun ruimtelijke plannen ‘cultuurhistorie-proof’ te maken.

Wat zijn de financiële consequenties van de herziene Monumentenwet voor gemeenten?

Gemeenten krijgen te maken met de volgende kosten:

Algemene uitvoeringskosten: bestuurlijke lasten te besteden aan handhaving en toepassing van de omgang met de archeologische monumentenzorg, zoals het toetsen van PvE’s en archeologische rapportages.
Projectgebonden uitvoeringskosten: kosten voor noodzakelijk archeologisch onderzoek met de gemeente als initiatiefnemer (of ‘veroorzaker’).
Kosten in verband met toevalsvondsten: als de initiatiefnemer heeft voldaan aan de onderzoeksplicht en alsnog toevalsvondsten aan het licht komen, zijn de kosten voor nader onderzoek niet op de initiatiefnemer te verhalen.
bij opgravingen: gemeenten of provincies kunnen een beroep doen op de 'Regeling specifieke uitkeringen excessieve opgravingskosten’ als de kosten voor archeologische opgravingen redelijkerwijs niet (geheel) ten laste dienen te komen van de desbetreffende gemeente of provincie. Het gaat hier om een ‘vangnetfunctie’ waarbij in alle gevallen ook de gemeente zal moeten participeren.

Wat is een PvE en wanneer heb ik dat nodig?

Een PvE is een Programma van Eisen waarin onderzoeksvragen en kwaliteitseisen zijn vastgelegd. Voor elk archeologisch veldonderzoek is in principe een PvE vereist. Voor een inventariserend veldonderzoek door middel van boringen volstaat veelal een beperkter Plan van Aanpak (PvA). Een PvE kan opgesteld worden door overheden, maar ook door archeologische bedrijven zoals RAAP. De goedkeuring gebeurt door de bevoegde overheid en dat is veelal de gemeente. Archeologische onderzoeken in het kader van de AMZ-cyclus moeten altijd aan de RACM gemeld worden en (dus) voorzien zijn van een PvE of PvA.

Gelden er kwaliteitseisen voor archeologisch onderzoek?

In Nederland bestaat de Kwaliteitsnorm Nederlandse archeologie (KNA). De KNA bevat specificaties voor de uitvoering van het onderzoek en beschrijft aan welke kwalificaties de onderzoeker moet voldoen. Alle commerciële archeologische onderzoeksbedrijven zijn verplicht zich aan de KNA te houden. De Erfgoedinspectie houdt er toezicht op. De KNA is te downloaden van de website van de SIKB (www.sikb.nl), de organisatie die deze norm beheert. RAAP werkt uiteraard conform de KNA.

Voert RAAP ook opgravingen uit?

Jazeker, RAAP is een archeologisch advies- en onderzoeks bureau en voert alle aspecten van de archeologische monumentenzorg uit, dus ook opgravingen. RAAP graaft al geruime tijd op in heel Nederland. Daarbij worden de nieuwste technieken ingezet. Sinds maart 2008 heeft RAAP bovendien een eigen opgravingsvergunning, verleend door de minister van OCW.

Hoe kan ik archeologische informatie vertalen naar het bestemmingsplan?

De inpassing van archeologie in het bestemmingsplan is voor elke gemeente maatwerk. Gemeenten zijn verplicht om zowel op de plankaart, in de voorschriften en in de toelichting rekening te houden met bekende en te verwachten archeologische waarden. Op de plankaart dient de bekende archeologische informatie overgenomen te worden, tenminste de AMK-terreinen. Voor de ontwikkeling en uitvoering van gemeentespecifiek beleid is het verstandiger om een meer gedetailleerde waarden- en verwachtingskaart te laten maken. Deze investering in een gedetailleerde kaart levert tijdwinst op en geeft in een oogopslag de archeologische stand van zaken weer. Deze kaart kan ook worden verwerkt in het bestemmingsplan. Als onderdeel van de voorschriften kunnen terreinen met archeologische waarden en verwachtingen aan een aanlegvergunningenstelsel gekoppeld worden. Aan het verlenen van een vergunning is het voorschrift te koppelen dat archeologisch onderzoek vooraf vereist is. In de toelichting van het BP geeft de gemeente aan hoe zij met het erfgoed zal omgaan. RAAP kan de verschillende mogelijkheden voor gemeenten uitwerken.

Wat is selectiebeleid en hoe kun je dat toepassen?

Bij provincies en gemeenten is er een groeiende belangstelling voor het 'selectiebeleid'. Met name gemeenten kampen met het probleem hoe een balans kan worden gevonden in de uitgangspunten van het archeologiebeleid, behoud van erfgoed en de beschikbare financiële middelen. Deze middelen zijn doorgaans beperkt en in de praktijk zullen er dus altijd keuzes moeten worden gemaakt. In het kader van bestemmingsplanprocedures is het de gemeente die een belangenafweging maakt en het selectiebesluit neemt. De gemeente moet kiezen tussen vrijgeven, inpassen en beschermen of opgraven. Een verantwoorde keuze is gemakkelijker te maken als een gemeente een selectiebeleid heeft opgesteld: een afwegingskader om het selectiebesluit op een transparante wijze te kunnen nemen. Daarmee geeft zij aan welke gebieden zij wil behouden of een vergunningsplicht wil opleggen. De gemeente kan in het selectiebeleid eigen accenten plaatsen. Sommige kiezen bijvoorbeeld expliciet voor behoud van archeologie uit de Romeinse tijd, andere selecteren ensembles van karakteristieke cultuurhistorische waarden.

Ik heb een archeologisch object gevonden: wat moet ik doen?

Wie archeologische resten of objecten - anders dan tijdens een opgraving - vindt, moet dat volgens de Monumentenwet formeel bij de minister van OCW melden. In de praktijk komt dit neer op een melding aan de Rijksdienst voor Cultuurhistorie en Erfgoed (RCE) in Amersfoort. Bij gemeenten met een eigen archeoloog is het praktischer om de melding daar te doen. Bij afwezigheid van de gemeentelijk archeoloog kan het ook bij de provinciaal archeoloog en het provinciale bodemdepot.

Archeologisch Adviesbureau

Wat wij bieden

Praktijkvoorbeelden

Vraag aan!

Nieuws

menselijk skelet gevonden in voormalig fort Knodsenburg

Archeologisch erfgoed Nieuwegein in kaart gebracht

Nieuwe aflevering Boerderijverleden: boerderij IJsseloord in Gouderak

Herbestemming van landgoed en paleis Soestdijk

PERSBERICHT: 26 maart 2012 Archeologie voor de Toekomst

Archeologische landschapmarker in plangebied Beleven in Reusel

Film over onderzoek Kamp Amersfoort

Afwegingskader Archeologiebeleid regio Achterhoek

Oudere berichten in het archief

Nieuwsbrief