Slagveldarcheologie en conflictarcheologie



Gevechten in de duinen in 1799, weergegeven door Dirk Langendyk (1748-1805). Terwijl archeologisch onderzoek naar resten van de Tweede Wereldoorlog pas de afgelopen jaren sterk in opkomst is, doen archeologen al jaren onderzoek naar oudere verdedigingslinies en vestingwerken: van de Romeinse limes tot schansen uit de Tachtigjarige Oorlog. Gericht onderzoek naar slagvelden wordt in Nederland echter nauwelijks uitgevoerd, sterker nog: er bestond tot voor kort geen overzicht van de ligging van de vele tientallen slagvelden in ons land. Het ontbreken daarvan heeft als consequentie dat bij ruimtelijke ontwikkelingen geen rekening wordt gehouden met (de archeologisch resten van) deze terreinen.

Een geschikte mogelijkheid voor het uitvoeren van een eerste inventarisatie van vaderlandse slagvelden diende zich aan met het stageverzoek van Volker Visser, masterstudent Erfgoedstudies aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. Zijn onderzoek ‘De neerslag van het slagveld’ leverde een lijst op van 44 veldslagen in de periode tot 1800, met uitzondering van belegeringen en zeeslagen. Behalve een overzicht van slagvelden in Nederland presenteert het onderzoek vier casestudies van meer en minder bekende veldslagen uit verschillende perioden, te weten: de Slag op de Vrijenberg (14e eeuw), de Slag bij Heiligerlee (1568), de Slag bij Castricum (1799) en de Slag bij Broekhuizen (november 1944).

Heiligerlee

De Slag bij Heiligerlee (1568), die wordt aangemerkt als het begin van de Tachtigjarige Oorlog, laat goed zien dat de herinneringen aan een slag en ook de aan een slagveld toegekende betekenis, door allerlei historische processen, een dynamisch verloop kennen. Door het specifieke karakter van slagvelden, als plaatsen waar veelal op traumatische wijze getracht werd politieke tegenstellingen te doorbreken, zijn het bij uitstek plekken waar het verleden zeer lang blijft doorwerken. Verwijzingen naar dit verleden en de manier waarop men dit wilde herinneren zijn veelal nog steeds zichtbaar in deze landschappen. Daarentegen is de manier waarop gebeurtenissen bewust of onbewust in de vergetelheid raakten minder goed zichtbaar. Archeologisch onderzoek kan niet alleen inzicht geven in de wijze waarop een slagveld werd achtergelaten, maar ook bijdragen aan begrip van de manier waarop samenlevingen dergelijke gebeurtenissen herinneren of vergeten.


Slagveld

Slagveld- en conflictarcheologie

Locaties van gewapende conflicten herbergen vaak verschillende overblijfselen van de gebeurtenissen op die plek. Aan de hand van opgegraven artefacten en sporen is het mogelijk een beeld te construeren van de landschappelijke en militaire situatie tijdens deze gevechten. Deze archeologische vondsten maken zodoende deel uit van de verhalen van deze plaatsen, vullen deze aan of creëren geheel nieuwe verhalen. Andersom geven de verhalen over het conflict en de manier waarop we de gebeurtenis herinneren, betekenis aan de vondsten en van het slagveld in ruimere zin. De herinneringen en archeologische vondsten vormen dus elkaars context bij het interpreteren van deze landschappen.

Bij het onderzoek ‘De neerslag van het slagveld’ is niet alleen gekeken naar de fysieke resten, maar ook naar de mentale neerslag van gewapende conflicten. Het onderzoek levert hiermee een waardevolle bijdrage aan de bestudering van slagvelden in Nederland en geeft richting aan archeologisch onderzoek en beheer van deze bijzondere terreinen. Slagveldarcheologie en conflictarcheologie


Bestellen


RAAP-rapport 2645 , De neerslag van het slagveld
Auteur: Volkert Visser | 88 pagina’s en 23 afbeeldingen
Te bestellen voor € 15,00 inclusief verzendkosten via receptie@raap.nl of tel. 0294-491500






MEER WETEN?


Ruurd Kok, E r.kok@raap.nl T 071-5768118


Of neem contact op met een van onze vestigingen >>contactgegevens