Archeologie, ook wel oudheidkunde genoemd, betekent letterlijk de kennis van het oude. Onder archeologisch erfgoed verstaan we alle fysiek overblijfselen, zowel onder als op het maaiveld, die inzicht kunnen geven in menselijke samenlevingen in het verleden.

Archeologie
In de archeologie gaat het om de omgang met materiele overblijfselen van vroegere menselijke activiteiten en om het verhaal daarachter. Soms zijn die overblijfselen met het blote oog te zien, zoals grafheuvels en hunebedden. Meestal liggen ze echter in de grond verborgen. Denk aan afval uit een Middeleeuwse beerput, prehistorische vuurstenen werktuigen of de fundamenten van een Romeinse villa. Voor verreweg het grootste deel van onze geschiedenis zijn die relicten de enige informatiebron. Ze zijn bovendien kwetsbaar (het is zo weg), eindig (er komt nooit iets bij) en niet vernieuwbaar (op = op). We moeten daarom zorgvuldig met archeologische resten omgaan. Onder het maaiveld liggen ze het beste bewaard, namelijk in hun oorspronkelijke context. Vandaar dat behoud in de bodem het uitgangspunt van de archeologische monumentenzorg is.

Verdrag van Malta
De zorg voor archeologie in ons land is de afgelopen jaren sterk veranderd. Dat heeft alles te maken met het Europese Verdrag van Malta, dat Nederland in 1992 ondertekende. De aanleiding voor het verdrag was de toenemende bedreiging van het Europese archeologische erfgoed. Niet alleen door natuurlijke processen of ondeskundig gebruik van het bodemarchief, maar ook door ontwikkelingen in de ruimtelijke ordening. Sinds 1 september 2007 in de Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz) van kracht. Met deze wet zijn de uitgangspunten van Malta in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd. In het Besluit archeologische monumentenzorg staan regels voor de uitvoering van de Wet op de archeologische monumentenzorg.

Wet op de archeologische monumentenzorg
De Wet op de archeologische monumentenzorg is een raamwet en bestaat uit aanpassing van de Monumentenwet 1988, de Ontgrondingenwet, de Woningwet en de Wet Milieubeheer. De wet regelt de bescherming van archeologisch erfgoed in de bodem. Nieuw is dat gemeenten een archeologische zorgplicht hebben en dat initiatiefnemers van projecten waarbij de bodem verstoord wordt, verplicht rekening moeten houden met archeologie in hun plangebied. Is er onvoldoende archeologische informatie over het gebied voorhanden, dan is archeologisch vooronderzoek noodzakelijk.