1 oktober: RMO 12 Provinciën-lezing in samenwerking met RAAP over archeologie in Zuid-Holland

Ook in 2026 zet het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden de archeologie van eigen bodem in het zonnetje met de 12 Provinciën-lezingen, een reeks georganiseerd in samenwerking met RAAP. De lezingenserie, die begon in 2025, gaat door totdat alle twaalf provincies aan bod zijn geweest. Op donderdagavond 1 oktober is het de beurt aan de provincie Zuid-Holland en op het programma staan zes korte lezingen. In de aanloop naar de viering van Leidens Ontzet op 3 oktober zijn er drie ‘speedlezingen’ over de archeologie van Leiden: over een Romeinse weg, sporen van het Leidens Ontzet en de Lammenschans. Daarnaast zijn er nog drie lezingen over de Atlantikwall, het legioenskamp Valkenburg en het Haagse Binnenhof.

Lezing bijwonen of via livestream volgen

Je kunt de lezingen live in het museum bijwonen of thuis via livestream bekijken. In beide gevallen is aanmelden via het RMO noodzakelijk. Met de toegestuurde link is de lezingenreeks nog tot twee weken na de uitzending terug te kijken.

datum: donderdag 1 oktober 2026
tijd: 19.30 – ca. 21.30 uur (museum open vanaf 19.00 uur)
locatie: Tempelzaal, Rijksmuseum van Oudheden of thuis via livestream
kosten: gratis
aanmelden: via het aanmeldformulier

De museumzalen, het museumcafé en de museumwinkel zijn de hele avond geopend (tot 22.00 uur). Voor een bezoek aan het museum is een geldig entreebewijs noodzakelijk.

Programma 1 oktober, provincie Zuid-Holland

Opgraving van een/de Romeinse weg(en) in Leiden en een paar mysterieuze funderingen

Door Roosje de Leeuwe (RAAP)

In maart van dit jaar is tijdens rioolwerkzaamheden in Leiden een onverwachte vondst gedaan: een grote hoeveelheid houten palen die in een vierkante kuil van 2 x 2 meter stonden. Bij de naastgelegen opgraving in juni kwam nóg een dergelijke fundering (van iets) aan het licht. Daarnaast zijn ook delen van een Romeinse weg of wegen gevonden, die naar of langs deze funderingen heeft/hebben gelopen. Wat heeft er op deze plek gestaan? En hoe past dit in het plaatje van wat we weten van de Romeinse tijd in Leiden? Denkt u mee over dit puzzeltje?

Een van de funderingen tijdens de opgraving in Leiden (juni 2026) | foto © RAAP

Op zoek naar sporen van Drie Oktober. Wat is er nog te vinden van beleg en ontzet?

Door Ruurd Kok (Archeoloog en journalist)

Jaarlijks wordt in Leiden uitbundig gevierd dat op 3 oktober 1574 een einde kwam aan de Spaanse belegering. Wat herinnert er na meer dan 450 jaar nog aan beleg en ontzet van Leiden? Wat is er nog te vinden van de verdedigingswerken rond de stad en van de grootschalige vernielingen op het omringende platteland? Ruurd Kok ging op zoek naar deze sporen, schreef een boek erover en maakte ook een documentaire. Hij vertelt het verhaal achter enkele sporen en nog herkenbare historische locaties.

De cover van het boek van Ruurd Kok | © Walburg Pers

Op zoek naar de hutspot – de zoektocht naar de iconische Schans Lammen

Door Rogier de Groot (RAAP)

In zijn lezing beschrijft Rogier de Groot de (archeologische) zoektocht naar de locatie van de iconische Lammenschans. Die loopt vanaf de start, met crowdfunding vanuit Sjaak van de Geijn, tot aan het in 2025 uitgevoerde proefsleuvenonderzoek door RAAP, in opdracht van Boskalis/de Rijnlandroute. Er kon steeds verder worden ingezoomd op de locatie van de schans, maar of die gevonden is, hoort u (geen spoiler alert) in de lezing.

Is dit dan de ketel met de hutspot? | foto © RAAP

Hét puzzelstuk in de vroeg-Romeinse delta van ons land: legioenskamp Valkenburg

Door Wouter Vos (Vos Archeo, Oosterbeek | Hogeschool Saxion, Deventer)

Tussen 1985 en 2025 is in de gemeente Katwijk met grote tussenpozen een Romeins legioenskamp opgegraven op de terreinen van het voormalige Marinevliegkamp Valkenburg en het gebied Marktveld/Weerdkampen. In eerste instantie werd het fort niet herkend, maar vanaf 2020 werden de contouren duidelijk. Het legioenskamp met een omvang van ca. 20 hectare is gebouwd in de regeringsperiode van Caligula (37-41). Het is hét puzzelstuk als het gaat om het ontstaan van de limes, de eerste infrastructuur langs de Rijn, de verovering van Engeland en de aanleg van het kanaal van Corbulo. Maar helaas is niets honderd procent zeker…

Tussen mythe en werkelijkheid: de Atlantikwall in Zuid-Holland

Door Nick Warmerdam (Coördinator kennis en senior adviseur archeologie, Erfgoedhuis Zuid-Holland)

De Atlantikwall spreekt nog altijd tot de verbeelding. Niet alleen archeologen, maar ook vrijwilligers, musea, terreinbeheerders en metaaldetectoristen zoeken al tientallen jaren naar sporen van deze verdedigingslinie, of stuiten er tijdens hun werk op. Maar wat vinden we hier archeologisch dan van terug? Wat vertellen deze resten ons en in hoeverre komt het propagandabeeld van de Atlantikwall overeen met de archeologische werkelijkheid? In zijn lezing geeft Nick Warmerdam een terugblik op meer dan vijftien jaar onderzoek in Zuid-Holland. Aan de hand van enkele bijzondere voorbeelden wordt de huidige stand van het onderzoek geschetst en vertelt hij hoe de Atlantikwall zich ontwikkelde tot een complex verdedigingssysteem langs de Zuid-Hollandse kust.

Graven rondom de Ridderzaal

Door Brecht Cornelisse (Gemeente Den-Haag)

Het afgelopen jaar is op het Binnenhof een archeologisch onderzoek uitgevoerd rondom het oudste deel van het complex: de grafelijke zalen met de Ridderzaal. Daarnaast is er een opgraving uitgevoerd op de Hofplaats, net buiten het Binnenhof. Deze open plaats was tot in de twintigste eeuw een woonwijk, maar hoorde in de middeleeuwen bij het grafelijke Hof. Op basis van deze opgravingen kunnen we goed in kaart brengen hoe het Binnenhof er in de middeleeuwen uitzag.