Archeologie zet zoden aan de dijk
1000 jaar dijkgeschiedenis tussen Wolferen en Sprok
In Nederland vindt de grootste dijkversterkingsoperatie ooit sinds de Deltawerken plaats: het Hoogwater-beschermingsprogramma. Honderden kilometers aan dijken langs de grote rivieren worden versterkt. Die rivieren spelen een prominente rol in de geschiedenis van ons land. Logisch dat rivierdijken op veel plaatsen ook waardevol erfgoed herbergen. De dijkversterking Wolferen-Sprok in Gelderland illustreert dat perfect.
Hoogwaterbeschermingsprogramma
Een groot deel van Nederland ligt onder de zeespiegel en dat maakt ons kwetsbaar. Zonder dijken en duinen zou namelijk 60% van ons land regelmatig onder water lopen. Daarom is bescherming tegen hoogwater van levensbelang en bestaat het Hoogwaterbeschermings-programma. Daarin werken 21 Nederlandse waterschappen en Rijkswaterstaat samen aan de versterking van vele kilometers dijken, zodat we veilig kunnen wonen, werken en recreëren.
Op het raakvlak van dijkverbetering en erfgoed is RAAP al ruim tien jaar actief. Archeoloog Eric Norde, senior projectleider bij RAAP, is en was bij diverse dijkversterkingsprojecten betrokken: ”Onze taak is ervoor te zorgen dat er geen belangrijke archeologische en historische waarden verloren gaan bij de grootschalige ingrepen. Vaak maken we van de voorontwerpfase tot en met de realisatie deel uit van de projectorganisatie. Zoals bij de dijkversterking Wolferen-Sprok langs de Waal. Het Waterschap Rivierenland werkt daar nauw samen met bouwcombinatie de Betuwse Waard, die bestaat uit Ploegam, GMB & Dura Vermeer. RAAP is in 2019 uitgekozen als partner om te zorgen dat alle archeologische resten voorafgaand aan de dijkversterking goed zouden worden onderzocht.”
Aan het versterken van een dijk werken veel vakgebieden samen. Archeologie is er een van. Een kleine maar belangrijke schakel in de keten, waarmee al vroeg in de planning rekening wordt gehouden. Voor archeologen is het uitgangspunt dat ze hun onderzoek inpassen zonder het civieltechnische werk te hinderen. “In de praktijk is dat een kwestie van goede afspraken maken met opdrachtgever, en daarnaast ook van vergaande automatisering en een ruime personele capaciteit, want er is altijd tijdsdruk” aldus Norde.
Voor RAAP begon het onderzoek met boringen over het gehele dijktracé om te onderzoeken of er vindplaatsen verscholen lagen. Op meerdere plaatsen bleek dat het geval te zijn en daar zijn proefsleuven gegraven. Dankzij de intensieve samenwerking tussen de combinatie De Betuwse Waard en RAAP waren de archeologische resten nauwkeurig te onderzoeken, zonder andere werkzaamheden in de weg
te zitten.
Al snel was duidelijk dat er bijzondere vindplaatsen lagen, soms maar 40 cm onder het maaiveld. Uiteindelijk is op zes locaties gegraven, wat enkele spectaculaire ontdekkingen opleverde. Eric Norde: “Ons werk toont aan dat het langs de Waal in het verre verleden ook al goed toeven was. We hebben alle voorgangers van de dijk in beeld gebracht, 1000 jaar dijkgeschiedenis in één doorsnede. Niet alleen de uitvoerder en het waterschap waren enthousiast, maar ook de bewoners. Zulke aansprekende resultaten gebruiken opdrachtgevers graag voor publiciteit, en zo zet het werk van archeologen ook zoden aan de dijk.”
