Kleine gaten voor een
sterke Lekdijk
Vanwege het versterken van de Lekdijk tussen Wijk bij Duurstede en Amerongen zijn in de afgelopen twee jaar honderden gaten geprikt, boorgaten welteverstaan. Voorafgaand aan het graafwerk keken archeologen met boringen naar de opbouw van de dijk en de archeologische resten in de bodem. Wat blijkt? Gezien de resultaten is werken aan een sterke Lekdijk al eeuwenoud.
Als het Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden haar dijken niet goed zou onderhouden, kan de Randstad onder water lopen. Een rampscenario, dat zich exact 400 jaar geleden heeft voltrokken, maar waarvoor we nu gelukkig niet hoeven te vrezen. Dankzij diverse maatregelen zullen de dijken er ook in de toekomst veilig zijn. Tussen Wijk bij Duurstede en Amerongen wordt bijna 11 kilometer dijk versterkt. Bijvoorbeeld door ingrepen tegen ‘piping’, zodat water niet onder de dijk kan doorlopen.
Een onderdeel van het dijkversterkingsproject is archeologisch onderzoek. RAAP voert dat uit in opdracht van Arcadis en het Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden. In 2022 en 2023 zetten de archeologen enkele honderden boringen van gemiddeld 3 meter diep. Niet over de gehele lengte van de Lekdijk, maar in zones waar op basis van het bureauonderzoek van Arcadis mogelijk archeologische resten verwacht werden. Daar vinden bodemingrepen plaats en zijn damwanden nodig. Na verkennende boringen zijn op archeologisch interessante locaties meer boringen per hectare of in lijn gezet.
Wat treffen archeologen zoal aan in een gebied dat het water moet keren? Bij dit project onder meer aanwijzingen van oudere dijkophogingen en waterwerken. Zo zijn bij Wijk bij Duurstede resten van de oude afdamming van de Kromme Rijn gevonden. Het boorprofiel op deze locatie toont een dik pakket met lagen zand en grind. In eerste instantie was daar geen chocola te maken, zo ontbraken de geul- en oeverafzettingen die je bij een rivier verwacht. Maar na vergelijking met historische kaarten bleek het te gaan om de 900 jaar oude afdamming van de Kromme Rijn.
Dam en sluis
De Kromme Rijndam is in 1122/23 opgeworpen in de Rijn. Deze rivier was toen al minder actief en minder belangrijk voor de afwatering, aangezien de Lek vanaf de Romeinse tijd al een groot deel van de afwatering verzorgde. Maar het gebied bleef drassig en ondertussen groeide Dorestad. Deze vroegmiddeleeuwse ‘voorganger’ van Wijk bij Duurstede moest uitbreiden. Vandaar de afdamming zodat de bewoners droge voeten hielden. Later kwam daar een dijk waar kasteel Duurstede achter lag. In de Rijndam zit een duikersluis die de waterhuishouding in de grachten rond het kasteel regelde. Het oude sluisje is bij eerdere dijkversterkingen in de jaren 80 van de vorige eeuw volgestort met beton en wordt mogelijk weer onder archeologische/bouwhistorische begeleiding blootgelegd.
In de Lunenburgerwaard, de uiterwaarden ten oosten van Wijk bij Duurstede, vonden de archeologen aanwijzingen voor een middeleeuwse voorganger van de huidige Lekdijk. Op de kaart van Jacob van Deventer uit circa 1560 is op die locatie nog een dijk te zien die overigens dichter bij de rivier ligt dan de huidige Lekdijk.
Vervolg
Op sommige plaatsen was na het boren een gravend onderzoek nodig. Inmiddels zijn op enkele locaties al proefsleuven gegraven. In de Lunenburgerwaard leverde dat resten op van bewoning uit de ijzertijd of Romeinse tijd en een dwarsdoorsnede door de eerdergenoemde middeleeuwse dijk. Op andere locaties volgt het onderzoek later dit jaar. Bij Amerongen kunnen resten uit de steentijd dicht aan het oppervlak liggen, zoals vuursteenwerktuigen en resten van kampjes van jager-verzamelaars. Ook in het verre verleden was wonen langs rivieren aantrekkelijk, maar lang niet altijd veilig.
